Korps, gezicht, wet en stad

De zichtbare staat

De staat is hier het korps, de rechter, de wetgever en de gemeente. Korpsen kopen camera's en software voor bewijs. Britse diensten vergelijken live camerabeelden met een lijst van gezochte mensen. De Europese Unie schrijft een wet voor AI, en de gemeente Heerlen bouwt een model van de wijk. De wallet en de grenspoort staan bij Digitale identiteit. Scores en poorten staan bij Toegangscontrole, voorspellende politie bij Surveillance. De geheime diensten staan bij Militair.

Korps en camera

Axon, een Amerikaanse leverancier van politietechniek, verkoopt Evidence als een systeem met AI om bewijs vast te leggen, te bekijken en vrij te geven ^[1]. Het korps koopt dus niet alleen een camera, maar ook de cloud erachter. De bodycam Body 4 stuurt meldingen, live kaarten en opnames op afstand naar datzelfde systeem ^[2]. Draft One schrijft uit het geluid van de bodycam een concept voor het proces-verbaal. Volgens Axon mag een agent dat pas indienen na eigen controle en goedkeuring ^[3].

Ook de deurbel hoort bij het korps. Ring, de deurbel van Amazon, geeft de politie geen video op een gewoon verzoek. Bij een geldig bevel tot doorzoeking kan dat wel, via een eigen loket van Amazon voor politieverzoeken ^[4]. Deze bronnen komen uit de Verenigde Staten. Een Nederlandse aanbesteding van zulke systemen zit niet in de bibliotheek.

Gezicht op straat

Bij live gezichtsherkenning vergelijkt de politie een live camerabeeld met een vooraf gemaakte lijst. Bij een mogelijke treffer volgt een melding. Zo omschrijft het College of Policing, het Britse vakinstituut voor de politie, de techniek ^[5]. In 2020 oordeelde het Britse hof van beroep in de zaak Bridges dat de politie van Zuid-Wales de techniek niet volgens de wet had ingezet. Agenten hadden te veel vrijheid over wie op de lijst kwam en waar de camera stond ^[6]. De rechter remde de staat, maar verbood de techniek niet.

Het internet werd ook een zoekmachine voor gezichten. De Britse privacytoezichthouder ICO (Information Commissioner's Office) stelde vast dat minstens vijf Britse opsporingsdiensten Clearview testten. Die dienst vergelijkt een foto met een database van gezichten die van het internet zijn gehaald. Het ging om ongeveer 721 zoekopdrachten ^[7]. Axon stopte in 2019 met gezichtsherkenning op bodycams. In 2025 begon het een beperkte proef met de politie van Edmonton, in Canada. Volgens Axon is dat geen product dat op de markt komt ^[8].

De wet op AI

De Europese AI-verordening uit 2024 trekt grenzen voor de staat. Ze verbiedt systemen die mensen een score geven voor hun gedrag of hun persoonlijke kenmerken, als die score leidt tot nadelige of onevenredige behandeling ^[9]. Sinds 2 februari 2025 mag de politie mensen in de openbare ruimte niet meer live herkennen aan gezicht of lichaam. Er zijn drie uitzonderingen, zoals het zoeken naar slachtoffers van ontvoering ^[10].

AI waarmee een overheid beslist of iemand recht heeft op bijstand of zorg, geldt als een systeem met hoog risico. Dat is geen verbod, maar er gelden strenge eisen ^[11]. Voor de grootste AI-modellen houdt de Europese Commissie zelf toezicht, via het AI-bureau ^[12]. De drempel waarmee de wet die modellen aanwijst, staat bij Modelpoorten en veiligheidsregime.

Het stadsmodel

In Heerlen bouwt de Europese proef PULSE-TWIN een centrum met een AI-datamotor. Die moet gegevens over veiligheid en leefbaarheid samenbrengen, ontleden en tonen, voor beleid en voor ingrijpen op het moment zelf. Dat is de taal van een proef, geen bewezen inzet ^[13]. De proef begon in november 2025 en loopt tot het voorjaar van 2029. Daarna besluit Heerlen of het breder wordt ingezet ^[14]. Volgens de proef blijven professionals altijd verantwoordelijk, en wordt nooit alleen op basis van AI besloten ^[15].

De Europese gereedschapskist voor een lokale digitale tweeling is bedoeld om beleid vooraf te testen, niet om de stad live te besturen ^[16]. Wat een digitale tweeling is, staat bij AI en de digitale tweeling.

Europa en de Verenigde Staten

Ook de Amerikaanse overheid trekt grenzen. Een memorandum van het Amerikaanse begrotingsbureau OMB (Office of Management and Budget) uit februari 2025 rekent AI bij de politie tot AI met grote gevolgen. Het noemt onder meer risicoscores over personen, het voorspellen van misdaad, herkenning aan gezicht of vingerafdruk, en beslissingen over straf of borgtocht ^[17]. Zo'n score kwam al eerder in de rechtszaal. In 2016 besliste het hooggerechtshof van de staat Wisconsin dat een rechter een risicoscore mag meewegen bij het vonnis, als hij rekening houdt met de beperkingen ervan ^[18].

De staat als uitgever

De staat gebruikt niet alleen techniek, hij maakt ook zelf het middel waarmee je bewijst wie je bent. De Rijksoverheid bouwt de publieke NL Wallet, een app om persoonlijke gegevens te bewaren en te delen met bijvoorbeeld een overheidsdienst of zorgverzekeraar ^[19]. In juli 2026 was de beveiliging van die wallet alleen klaar voor mensen met een account bij Google of Apple. Voor anderen werd dat nog onderzocht. De staatssecretaris erkent dat de wallet niet kan voorkomen dat Apple of Google een gebruiker blokkeert. Ze schrijft ook dat de wallet vrijwillig is en dat DigiD, de huidige inlog van de overheid, blijft ^[20].

Het doel ligt hoger dan Den Haag. De Verenigde Naties (VN) willen tegen 2030 een juridische identiteit voor iedereen ^[21]. De Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU) noemt de doelen van de VN als reden voor 6G, de zesde generatie mobiel netwerk ^[22]. De Europese wet achter de wallet, de termijnen en de rol van de Wereldbank staan bij Digitale identiteit.

Wat de onderwerpen tonen

Korps-AI toont de bodycam en de cloud voor bewijs, van opname tot proces-verbaal. Staatelijke gezichtsherkenning toont de live camera tegen een lijst, en de rechter die in de zaak Bridges een grens trok. AI-bestuurswet toont de wet die sociale scores verbiedt en AI bij bijstand als hoog risico ziet. Overheids-stadsmodel toont Heerlen, waar een AI-datamotor beleid moet steunen en waar de proef belooft dat nooit alleen op AI wordt besloten.

Lees verder

• Korps-AI
• Staatelijke gezichtsherkenning
• AI-bestuurswet
• Overheids-stadsmodel
• Digitale identiteit
• Toegangscontrole