De straat als sensorlaag

Het netwerk als radar

In de 6G-aanbeveling is sensing een gebruiksscenario: het netwerk is ontworpen om ook te waarnemen, draadloos, zonder app. De ITU maakte geïntegreerde sensing en communicatie (ISAC) tot een van zes gebruiksscenario's van IMT-2030, de 6G-visie van de unie ^[1]. Paragraaf 3 noemt onder meer «activity detection and movement tracking (e.g. posture/gesture recognition, fall detection, vehicle/pedestrian detection)» ^[2]. Dat is een ontwerpvisie, geen Nederlandse meetplicht. 3GPP, het samenwerkingsverband dat specificaties voor mobiele netwerken schrijft, publiceerde TR 22.837 als haalbaarheidsstudie: mogelijke eisen om sensing-diensten in 5G mogelijk te maken ^[3]. Dezelfde ITU-tekst noemt dekking «digital inclusion for all» ^[4].

De paal die meer doet dan licht

In steden hangt aan de lantaarnpaal meer dan een lamp, draadloos verbonden. Barcelona sluit zijn stadssensoren aan op Sentilo, dat zichzelf beschrijft als «an open source sensor and actuator platform» ^[5]. De Britse overheid financierde palen waarop 4G, 5G, Wi-Fi, camera's en milieusensoren werden geplaatst ^[6]. Dat programma is Brits, geen Nederlandse uitrol. Signify schrijft dat een sensor onder de armatuur hangt en dat CityTouch straatverlichting op afstand beheert ^{[7] [8]}. In Heerlen loopt PULSE-TWIN tot 2029 als digitale tweeling ^{[9] [10]}. De FAQ stelt: «We gaan geen individueel gedrag, zorgbehoefte of risicoprofielen voorspellen.» ^[11].

De stoep deelt mee

Aan veel voordeuren hangt de deurbel als camera. Ring, de deurbel van Amazon, schrijft: «We do not produce content information in response to subpoenas.» ^[12]. Beeld kan wel bij een geldig doorzoekingsbevel. Verzoeken lopen via ALERT, Amazons Law Enforcement Request Tracker. De Europese Unie verbiedt sinds 2 februari 2025 in de verordening over kunstmatige intelligentie (AI-verordening) «‘real-time’ remote biometric identification systems in publicly accessible spaces» ^[13]. Artikel 5(1)(h) laat drie uitzonderingen toe, alleen als die strikt noodzakelijk zijn. De eerste is het gerichte zoeken naar specifieke slachtoffers van ontvoering, mensenhandel of seksuele uitbuiting, en naar vermisten. De tweede is het voorkomen van een specifieke, aanzienlijke en onmiddellijke dreiging voor het leven of de lichamelijke veiligheid van personen, of van een reële terreurdreiging. De derde is het lokaliseren of identificeren van een verdachte van een in bijlage II van de verordening genoemd ernstig misdrijf, in de betrokken lidstaat strafbaar met een maximum van minstens vier jaar.

De cabine

Auto's verzamelen ritgegevens. Mozilla oordeelde in 2023 dat alle 25 onderzochte automerken zakten voor privacy ^[14].

De meterkast: meewerken, maar de knop zit elders

Meewerken aan het vervangen van de oude analoge meter is verplicht. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur schrijft: «Het is wettelijk verplicht om mee te werken aan de energiemeterwissel.» ^[15]. Een slimme meter is niet verplicht: wie die weigert, krijgt een digitale meter zonder communicatie, en die communicatie kan ook uit ^[16]. Een afschakelaar zit er niet in. De meterstandaard van de netbeheerders (DSMR) bepaalt: «It is not allowed to have a breaker or valve present in the meter» ^[17]. De schakelfunctie verdween in 2014 uit de eisen. Bij vroege slimme meters met schakelaar werd die via software uitgezet ^{[18] [19]}. De knop voor zonnestroom zit in de omvormer. Nieuwe installaties vanaf 0,8 kilowatt moeten sinds 2019 een ingang hebben waarmee «het werkzaam uitgangsvermogen binnen vijf seconden naar nul kan worden gereduceerd» ^[20]. Netbeheerders mogen eisen dat dit op afstand kan. Volgens toezichthouder ACM waren die eisen onder 1 megawatt in april 2025 nog niet uitgewerkt ^[21]. Een leverancier als Frank Energie zet panelen uit bij negatieve stroomprijzen, alleen als de klant daar zelf voor kiest ^[22]. Het kabinet wil kleinverbruikers alleen met hun toestemming aansturen ^[23]. In het Verenigd Koninkrijk beschrijft Ofgem wel afschakelen via de slimme meter ^[24]. Wie de knop mag gebruiken, hangt hier dus af van toestemming en van eisen die nog worden geschreven.

Beslissen aan de rand, kopie in het rekencentrum

Aan de netwerkrand, rekenen dicht bij de sensor in plaats van in een ver rekencentrum, kan een beslissing vallen terwijl de kopie in een rekencentrum blijft. ITU-T Y.3090 definieert een netwerk-tweeling: «A digital twin network is a virtual representation of a physical network.» ^[25]. 3GPP TR 37.817 beschrijft AI in het radio-access-netwerk ^[26]. Microsoft, NVIDIA en Ericsson schrijven dat analyse aan de rand hoort ^{[27] [28] [29]}. Het World Economic Forum (WEF) noemt een internet van tweelingen ^[30]. Optimalisaties kunnen automatisch lopen «or presented to human operators for approval» ^[31]. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) zegt: «There is no AI without energy — specifically electricity for data centres.» ^[32]. Over rekencentra schrijft het: «electricity consumption from data centres roughly doubling from 485 TWh in 2025 to 950 TWh in 2030» ^[33]. TWh staat voor terawattuur. Akyildiz e.a. introduceerden in 2015 het Internet of Bio-Nano Things als onderzoeksvisie: biologische rekenapparaten, gebouwd met synthetische biologie en nanotechnologie ^[34].

Wat de onderwerpen tonen

ISAC, lantaarnpalen en de slimme stad tonen hoe meting zonder app in de standaard en in de straat terechtkomt, tot in Heerlen een FAQ zonder individuele risicoprofielen. Deurbellen en biometrie laten het verbod op realtime biometrie op afstand zien. Slimme meters, digitale twins en hyperscalers tonen dat je in de meterkast moet meewerken terwijl de knop elders zit, de beslissing aan de rand en de kopie in het rekencentrum.

Lees verder

• ISAC
• Slimme stad
• Slimme deurbel
• Biometrie
• De auto
• Slimme meter
• Digitale twin
• Internet of twins
• Hyperscalers
• Lichaam als netwerk
• Nanotechnologie