Wie geld en risico overziet

De verschuiving

Geld en risico worden steeds vaker door software bijgehouden. Wat vroeger een balans of een toezichtsbrief vastlegde, staat nu in een systeem dat alle posities en betalingen tegelijk ziet. Dit dossier kijkt naar de partijen die zulke systemen bouwen en gebruiken: een vermogensbeheerder, een softwarebedrijf, de bank van de centrale banken en de rails waarover betalingen lopen. Wat dat met jou doet, staat bij Control, bijvoorbeeld bij Programmeerbaar geld. De platforms en de rekenmacht staan bij Industrie.

Aladdin van BlackRock

BlackRock beheerde eind 2025 $14,0 biljoen ^[1]. Het bedrijf verkoopt Aladdin als technologielaag die het beleggingsproces samenbrengt via een gemeenschappelijke datataal, met één beeld van de hele portefeuille ^[2]. In de FAQ heet het een centraal verwerkingssysteem: portefeuille, handel, compliance, operatie en risicotoezicht in één proces ^[3]. Aladdin Risk is de analysemotor voor één samenhangend beeld van risico en rendement ^[4]. Dat zijn de eigen woorden van BlackRock; een onafhankelijke meting van het vermogen dat via Aladdin loopt, is er niet.

Palantir

Waar Aladdin portefeuilles samenbrengt, brengt Palantir de gegevens, regels en acties van een organisatie samen. In het jaarverslag over 2025 schrijft het bedrijf dat Foundry een centraal besturingssysteem voor die gegevens maakt ^[5], en dat Gotham en Foundry allebei als centraal besturingssysteem dienen ^[6]. Over AIP schrijft Palantir dat het gebruikers als enige in staat stelt taalmodellen aan hun gegevens en processen te koppelen ^[7]. Wat het bedrijf over zichzelf zegt, is niet onafhankelijk getoetst. De politie van Hessen kocht Gotham in 2017 ^[8]. De pagina Palantir vertelt wat het Duitse constitutionele hof daarover zei.

De geldnorm van de BIS

De geldnorm ligt bij de centrale banken en hun gezamenlijke bank, de BIS. Het BIS-rapport van 2020 zet als principe dat een digitale centralebankmunt naast bestaande vormen van geld moet kunnen bestaan ^[9]. Op 19 oktober 2020 zei BIS-topman Agustín Carstens dat de centrale bank bij digitaal centralebankgeld absolute controle krijgt over de regels voor het gebruik, en de technologie om die af te dwingen ^[10]. Dat is een uitspraak over wat kan, geen bewijs dat het al gebeurt. De uitwerking staat bij Programmeerbaar geld.

De rails

Zonder betaalrails blijft dit theorie. Onder de Canadese noodwet moesten banken in februari 2022 direct stoppen met transacties met bezit van aangewezen personen, zonder bevel van een rechter ^[11]. FedNow verwerkt sinds 20 juli 2023 betalingen tussen Amerikaanse banken in bijna realtime, op elk moment van het jaar ^[12]. SWIFT biedt met gpi tracking van grensoverschrijdende betalingen van begin tot eind ^[13]. BNY kondigde in januari 2026 aan bankdeposito's te tokeniseren ^[14], en DTCC werkt aan een tokenisatiedienst voor effecten die in oktober 2026 moet starten ^[15].

Lees verder

• Aladdin
• Palantir
• Geldnorm-BIS
• Banken-rails
• Programmeerbaar geld
• Rekenmacht & concentratie